Repliki bomb atomowych Little Boy (po lewej) Fat Man (po prawej). / Źródło: theatomicbombtest.weebly.com
Repliki bomb atomowych Little Boy (po lewej) Fat Man (po prawej). / Źródło: theatomicbombtest.weebly.com

Czym były bomby atomowe, które zakończyły II wojnę światową? [CZĘŚĆ I – HIROSZIMA]

Mija właśnie 70 lat od ataków nuklearnych na japońskie miasta Hiroszima i Nagasaki, które były ostatnim aktem II wojny światowej. Tragedia tych miast jest ogromna, lecz warto przyjrzeć się ich sprawcom: bombom atomowym Little Boy i Fat Man.

>>>> Część II: Fat Man i Nagasaki <<<<

Oba ładunki jądrowe różniły się od siebie diametralnie, jednakże efekt ich działania był podobny. Powstały w ramach ściśle tajnego programu o kryptonimie Projekt Manhattan, który miał na celu stworzenie nowej broni, zanim zrobią to państwa Osi. Nazwy ładunków wynikały z ich gabarytów: Little Boy był stosunkowo mały, w przeciwieństwie do Fat Mana.

Część I: Little Boy

Replika bomby atomowej Little Boy. / Wikimedia Commons.

Replika bomby atomowej Little Boy. / Wikimedia Commons.

Little Boy (pol. Mały Chłopiec) był bombą uranową, co oznacza, że użyto do jego konstrukcji pierwiastka U-235, jednakże dostateczna ilość materiału rozszczepialnego nie była dostępna aż do połowy 1945 roku, przez co skonstruowanie ładunku było niezwykle trudne. Powodem użycia tego a nie innego pierwiastka wynikało z obaw, iż bomba plutonowa może okazać się zawodna. Projekt bomby został ukończony w lutym 1945 roku, a sama konstrukcja powstała do końca maja, jednakże bez ładunku rozszczepialnego. Korpus bomby miał 3 metry długości, 71 cm średnicy oraz masę 4.045 kg.

Szczegółowy przekrój bomby Little Boy. / Wikimedia Commons. 1. Lotki stabilizujące; 2. Stalowa konstrukcja zamka działa dla ładunku konwencjonalnego; 3. Detonator; 4. Kordytowy ładunek konwencjonalny; 5. 6 pierścieni z uranu 235 tworzących „pocisk” (26 kg) 6. Czujniki ciśnienia; 7. Obudowa bomby; 8. Wyposażenie uzbrajające i zabezpieczające; 9. Stalowa lufa (średnica 10 cm, długość 2 m); 10. Wyjście przewodów do uzbrajania bomby; 11. Stalowa obudowa reflektora neutronów; 12. 2 pierścienie z uranu 235 (38 kg), będące celem „pocisku”; 13. Reflektor neutronów z węgliku wolframu; 14. Inicjator emisji neutronów; 15. Wysokościomierz radarowy; 16. Pręt zabezpieczający z boru.

Szczegółowy przekrój bomby Little Boy. / Wikimedia Commons.
1. Lotki stabilizujące;
2. Stalowa konstrukcja zamka działa dla ładunku konwencjonalnego;
3. Detonator;
4. Kordytowy ładunek konwencjonalny;
5. 6 pierścieni z uranu 235 tworzących „pocisk” (26 kg)
6. Czujniki ciśnienia;
7. Obudowa bomby;
8. Wyposażenie uzbrajające i zabezpieczające;
9. Stalowa lufa (średnica 10 cm, długość 2 m);
10. Wyjście przewodów do uzbrajania bomby;
11. Stalowa obudowa reflektora neutronów;
12. 2 pierścienie z uranu 235 (38 kg), będące celem „pocisku”;
13. Reflektor neutronów z węgliku wolframu;
14. Inicjator emisji neutronów;
15. Wysokościomierz radarowy;
16. Pręt zabezpieczający z boru.

Ładunek rozszczepialny, czyli 64 kg silnie wzbogaconego uranu (80-90% U-235), który w całości pochodził z zakładów gazowej dyfuzji K-25 w Oak Ridge (Tennessee), został w większości poddany trzystopniowemu procesowi wzbogacającemu, m. in. termodyfuzji, która wzbogaciła go z poziomu, w jakim występuje w naturze (0,72%) do poziomu 1-1,5%, oraz dyfuzji gazowej.

Zakłady gazowej dyfuzji K-25 w Oak Ridge (Tennessee). Był to wówczas największy wolno stojący budynek w USA. / Wikimedia Commons.

Zakłady gazowej dyfuzji K-25 w Oak Ridge (Tennessee). Był to wówczas największy wolno stojący budynek w USA. / Wikimedia Commons.

Następnie został podzielony na dwie części: w jednym cylindrze o długości 16 cm i szerokości 10 cm umieszczono 26 kg materiału (42% łącznej masy), a w drugim o długości i szerokości 16 cm – 38 kg (58%). Wokół cylindrów umieszczono tzw. reflektor neutronów zbudowany z grubej warstwy karbidu wolframu, otoczonego 60-centymetrową warstwą stali ważące łącznie 2,3 tony. Pierwszy cylinder pełnił rolę pocisku, a drugi celu. Reakcja łańcuchowa następowała, gdy pocisk uderzał w cel, który został wstrzelony w niego za pomocą eksplozji kordytu wewnątrz korpusu bomby.

Uproszczony przekrój bomby Little Boy, prezentujący działanie układu cylindrów pocisk-cel. / Wikimedia Commons.

Uproszczony przekrój bomby Little Boy, prezentujący działanie układu cylindrów pocisk-cel. / Wikimedia Commons.

Bomba została ukończona w dniu 3 lipca, a 14 lipca załadowana na okręt USS Indianapolis, który przewiózł ją razem z pociskiem na wyspę Tinian w dniu 25 lipca 1945 roku, gdzie stacjonowały bombowce B-29 Superfortress. Tego samego dnia z Bazy Lotnictwa Kirtland w Albuquerque (Nowy Meksyk) wystartował samolot transportowy Douglas C-54 Skymaster z celem na pokładzie. W dniu 31 lipca korpus został uzbrojony w U-235 i cztery inicjatory, tworząc bombę atomową gotową do użycia.

W dniu 5 sierpnia gen. mjr Curtis LeMay, który kierował operacjami nalotów na Japonię za pomocą Superfortec, wydał rozkaz ataku nuklearnego (wcześniej zaaprobowanego przez prezydenta Harry’ego S. Trumana), który miał nastąpić dzień później. Jeśli chodzi o dobór celów ataku, to jeszcze w kwietniu brano pod uwagę: zatokę tokijską, miasta Kawasaki, Jokohamę, Nagoję, Osakę, Kobe, Kioto, Hiroszimę, Kure, Yahatę, Kokurę, Shimonoseki, Yamaguchi, Kumamoto, Fukuokę, Nagasaki oraz Sasebo. Z kolei w maju wybrano Kioto, Hiroszimę and Niigatę (ta pierwsza została skreślona w czerwcu, a w jej miejsce wybrano Kokurę). W dniu 25 lipca rozkazem wybrano Hiroszimę, Kokurę, Niigatę i Nagasaki (w dniu 31 lipca Hiroszima stała się celem priorytetowym). Niigata została jednakże skreślona w dniu 1 sierpnia, a dwa dni później ostatecznie wybrano Hiroszimę, Kokurę i Nagasaki jako cele ataku. Piloci mieli wybrać miasto, nad którym warunki pogodowe będą najbardziej optymalne – w tym celu łącznie siedem B-29 miało uczestniczyć w operacji, a trzy z nich wykonać rozpoznanie warunków pogodowych nad celami. Z uwagi na to, iż cesarskie wojska lotnicze oraz lotnictwo marynarki przestały praktycznie istnieć, nie obawiano się zbytnio zaatakowania amerykańskich maszyn.

Bomba miała znaleźć się na pokładzie jednej z piętnastu Superfortec przystosowanych do udźwigu nowej broni. Boeing B-29 Superfortress o nr ser. 44-86292 i nr bocznym 82, należący do 509. Composite Group pod dowództwem płk. Paula W. Tibbetsa, Jr., który nazwał samolot Enola Gay (od panieńskiego nazwiska swojej matki) został wyznaczony do pierwszego w historii ataku nuklearnego. Załogę stanowiło łącznie 12 osób. Byli to, oprócz Tibbetsa: drugi pilot kpt. Robert A. Lewis, bombardier mjr Thomas Ferebee, nawigator kpt. Theodore „Dutch” Van Kirk, specjalista z Projektu Manhattan kpt. William S. Parsons (uzbroił on bombę podczas lotu), oficer radarowy por. Jacob W. Beser, radioatelegrafista ppor. Morris R. Jeppson, strzelec ogonowy sierż. George R. Caron, mechanik pokładowy sierż. Wyatt E. Duzenbury, operator radarowy sierż. Joseph S. Stiborik, pomocnik mechanika pokładowego sierż. Robert H. Shumard oraz radiooperator szer. Richard H. Nelson. W operacji brały udział także Superfortece o nazwach własnych:

  • Straight Flush pod dowództwem mjr Claude’a R. Eatherly’a (rozpoznanie warunków pogodowych nad Hiroszimą);
  • Jabit III mjr Johna A. Wilsona (rozpoznanie warunków pogodowych nad Kokurą);
  • Full House mjr Ralpha R. Taylora (rozpoznanie warunków pogodowych nad Nagasaki);
  • The Great Artiste mjr Charlesa W. Sweeney’a (wyposażony w aparaturę kontrolno-pomiarową przeznaczoną do określenia efektów wybuchu);
  • Necessary Evil kpt. George’a W. Marquardta (z obsadą naukowców wyposażonych w kamery i sprzęt do fotografowania);
  • Top Secret kpt. Charlesa F. McKnighta (samolot zapasowy).
B-29 Superfortress Enola Gay. / Wikimedia Commons.

B-29 Superfortress Enola Gay. / Wikimedia Commons.

Przebieg pierwszego ataku nuklearnego:

  •  00:00 – odprawa przed operacją;
  •  02:45 – Enola Gay wystartowała;
  •  07:30 – bomba została uzbrojona;
  •  08:50 – Wybrano za cel Hiroszimę, gdyż nad pozostałymi miastami były niekorzystne warunki pogodowe. Lecąca na 31.000 stóp (9.450 m) Enola Gay przecięła Shikoku (wschodnią dzielnicę Hiroszimy). Cel jest dobrze widoczny, nie napotkano oporu;
  •  09:16:02 (8:16:02 czasu lokalnego) Little Boy eksploduje na wysokości 1.900 +/- 50 stóp (580 m), 550 stóp od punktu docelowego, mostu Aioi, siła wybuchu wynosiła 12-18 kT (jest to wartość niepewna z powodu braku jakichkolwiek instrumentów pomiarowych przeznaczonych dla tego typu broni). Obecnie siłę eksplozji ocenia się na 15 kT (+/- 20%).
Grzyb atomowy nad Hiroszimą. / Wikimedia Commons.

Grzyb atomowy nad Hiroszimą. / Wikimedia Commons.

Szacuje się, że zginęło około 30% populacji Hiroszimy (od 70 – 90 tysięcy mieszkańców), ale liczba ta do dziś jest tematem sporów. Z 76 tysięcy budynków w mieście, aż 70 tysięcy zostało zburzonych lub uszkodzonych, w tym 48 tysięcy całkowicie.

Zniszczona Hiroszima po ataku. / Wikimedia Commons

Zniszczona Hiroszima po ataku. / Wikimedia Commons

Bibliografia:

  • www.hiroshima-spirit.jp
  • www.atominfo.pl
  • www.gigawat.net.pl

Komentarze

Rafał "Ralph" Muczyński, koordynator działu "Wojsko". Absolwent stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie w Białymstoku i politologii na Politechnice Białostockiej. Rysownik-hobbysta (więcej: http://ralph1989.deviantart.com oraz www.facebook.com/Ralph1989Arts) Zainteresowania: rysunek, wojskowość (szeroko pojęte zagadnienia współczesnej armii od strony uzbrojenia, zwłaszcza lotnictwo i technika rakietowa), polityka międzynarodowa, historia XX wieku.

Najpopularniejsze posty