Repliki bomb atomowych Little Boy (po lewej) Fat Man (po prawej). / Źródło: theatomicbombtest.weebly.com

Czym były bomby atomowe, które zakończyły II wojnę światową? [CZĘŚĆ II – NAGASAKI]

Mija właśnie 70 lat od ataków nuklearnych na japońskie miasta Hiroszima i Nagasaki, które były ostatnim aktem II wojny światowej. Tragedia tych miast jest ogromna, lecz warto przyjrzeć się ich sprawcom: bombom atomowym Little Boy i Fat Man.

>>>> Część I: Little Boy i Hiroszima <<<<

Oba ładunki jądrowe różniły się od siebie diametralnie, jednakże efekt ich działania był podobny. Powstały w ramach ściśle tajnego programu o kryptonimie Projekt Manhattan, który miał na celu stworzenie nowej broni, zanim zrobią to państwa Osi. Nazwy ładunków wynikały z ich gabarytów: Little Boy był stosunkowo mały, w przeciwieństwie do Fat Mana.

Część II: Fat Man

Replika bomby atomowej Fat Man. / Wikimedia Commons.

Replika bomby atomowej Fat Man. / Wikimedia Commons.

Druga bomba, użyta do ataku na Japonię, czyli Fat Man (pol. Gruby Człowiek) była z bombą plutonową, w której użyto pierwiastka Pu-239 (analogiczny ładunek jak w urządzeniu nuklearnym Gadget, pierwszej w historii zdetonowanej bombie atomowej w dniu 16 lipca 1945 roku o godzinie 5:29:45 czasu lokalnego (UTC-6) w Jornada del Muerto (pol. Podróż śmierci) w Bazie Lotnictwa Bombowego Alamangordo, Nowy Meksyk w trakcie operacji Trinity o mocy 20-22 kT przyp. red.). Korpus bomby miał wymiary 3,65 metra długości na 1,52 metra średnicy oraz masę 4.670 kg.

Pluton do ładunku rozszczepialnego Fat Mana został wyprodukowany w reaktorach nuklearnych w Hanford (Waszyngton), chociaż niewykluczone jest także to, że użyto również ok. 200 g plutonu wyprodukowanego przez eksperymentalny reaktor w Oak Ridge (Tennessee). Łączna masa użytego w bombie Pu-239 wyniosła od 6,1 do 6,2 kg (około 13 i pół funta plutonu jak określił to nadzorujący Projekt Manhattan gen. por. Leslie Richard Groves, Jr. w liście do prezydenta Harry’ego S. Trumana – przyp. red.).

Kompleks nuklearny Hanford Site w Hanford (Waszyngtom). / Wikimedia Commons.

Kompleks nuklearny Hanford Site w Hanford (Waszyngtom). / Wikimedia Commons.

Budowa bomby nie różniła się w zasadzie od Gadgeta, gdyż Fat Man był w zasadzie takim samym urządzeniem, ale do użytku wojskowego. Materiał rozszczepialny został uformowany w dwie półkule pokryte warstwą niklu, dlatego że pluton jest chemicznie bardzo reaktywny. Z kolei rdzeń został otoczony przez reflektor o średnicy 30 cm w formie naturalnego uranu ważącego ok. 260 kg (Reflektor formował warstwę ok. 10-11 cm dookoła rdzenia – przyp. red.). Reflektor formował warstwę około 10-11 cm dookoła rdzenia. Przed użyciem Fat Man został zabezpieczony przez drut kadmowy (kadm pochłania neutrony – przyp. red.).

Reflektor był otoczony grubą na 11 cm i ważącą ważącą 160 kg kulistą warstwą aluminium, a cały materiał wybuchowy systemu implozyjnego tworzył warstwę grubą na 45 cm i ważącą 2.500 kg. System ten składał się z 32 ładunków wybuchowych: 20 sześciokątnych i 12 pięciokątnych. Zostały dopasowane do siebie na wzór piłki nożnej, formując kompletną wybuchową kulę szeroką na 140 cm. Każdy ładunek składał się z trzech części: dwie to szybko eksplodujący ładunek, a trzecia to materiał o dłuższym czasie detonacji. Całość materiału wybuchowego była utrzymywana razem przez specjalny stop duraluminium.

Podobnie jak Little Boy, Fat Man był wyposażony w cztery radary – anteny zamontowane z tyłu bomby, których zadaniem było wymierzanie wysokości na jakiej znajduje się bomba i uruchamianie detonatora na wcześniej określonym pułapie. Przełącznik barometryczny zapobiegał detonacji bomby powyżej 2.134 metrów (7.000 stóp).

Szczegółowy przekrój bomby Fat Man. / Wikimedia Commons. 1. Bezpiecznik detonujący AN 219; 2. Antena radaru Archie; 3. Panel z bateriami (do detonacji ładunków wybuchowych); 4. Jednostka X – układ sterujący detonacją; 5. Łącznik mocujący dwie elipsoidalne połówki bomby; 6. Pięciokątne fragmenty materiału wybuchowego; 7. Bloki materiału wybuchowego ułożone na wzór dwudziestościanu ściętego; 8. Ogon bomby (model: California Parachute); 9. Powłoka głowicy (1,4 metra średnicy wewnętrznej); 10. Stożki obudowujące całość głowicy; 11. Materiał wybuchowy; 12. Materiał rozszczepialny; 13. Panel z przyrządami sterującymi (radar, czasomierz, itp.); 14. Panel czujników barometrycznych.

Szczegółowy przekrój bomby Fat Man. / Wikimedia Commons.
1. Bezpiecznik detonujący AN 219;
2. Antena radaru Archie;
3. Panel z bateriami (do detonacji ładunków wybuchowych);
4. Jednostka X – układ sterujący detonacją;
5. Łącznik mocujący dwie elipsoidalne połówki bomby;
6. Pięciokątne fragmenty materiału wybuchowego;
7. Bloki materiału wybuchowego ułożone na wzór dwudziestościanu ściętego;
8. Ogon bomby (model: California Parachute);
9. Powłoka głowicy (1,4 metra średnicy wewnętrznej);
10. Stożki obudowujące całość głowicy;
11. Materiał wybuchowy;
12. Materiał rozszczepialny;
13. Panel z przyrządami sterującymi (radar, czasomierz, itp.);
14. Panel czujników barometrycznych.

Plutonowy rdzeń Fat Mana, i jego inicjator, opuścił Bazę Lotnictwa Kirtland w Albuquerque (Nowy Meksyk) w dniu 26 lipca 1945 roku na pokładzie transportowca Douglas C-54 Skymaster (tym samym rejsem leciał uranowy cel dla Little Boy’a), by dwa dni później dotrzeć na wyspę Tinian. Pierwotnie data zrzucenia bomby została ustalona na dzień 11 sierpnia, a jako cel główny obrano miasto Kokura, a zapasowy Nagasaki. Niekorzystna prognoza pogody spowodowała, że w dniu 7 sierpnia zdecydowano się przełożyć zrzucenie bomby na 10, a następnie 9 sierpnia. Spowodowało to znaczne skrócenie czasu przeznaczonego na montaż, co zaowocowało koniecznością ominięcia wielu testowych procedur bezpieczeństwa. W dniu 8 sierpnia bomba Fat Man oznaczona jako F31 była gotowa. O godzinie 22:00 Fat Man został załadowany na bombowiec Boeing B-29 Stratofortress Bockscar (Bock’s Car) o nr ser. 44-27297 i nr bocznym 77, należący do 509. Composite Group pod dowództwem mjr Charlesa W. Sweeney’a. Pozostałą załogę stanowili: drugi pilot kpt. Charles Donald Albury, nawigator kpt. James F. Van Pelt, Jr., bombardier kpt. Kermit K. Beahan, mechanik pokładowy st. sierż. John D. Kuharek, pomocnik mechanika pokładowego oraz strzelec sierż. szt. Raymond C. Gallagher, radiooperator sierż. Abe M. Spitzer, operator radarowy sierż. szt. Edward K. Buckley oraz strzelec ogonowy sierż. Albert T. DeHart, a także dodatkowo kom. Frederick Ashworth i jego pomocnik por. Philip M. Barnes z US Navy do uzbrojenia bomby oraz oficer radarowy por. Jacob W. Beser, który brał udział w misji zrzucenia Little Boy’a na Hiroszimę. W misji towarzyszyły także B-29 o nazwach własnych:

  • Great Artiste kpt. Fredericka C. Bocka, którego załoga na co dzień stanowiła obsadę Bockscara (wyposażony w aparaturę kontrolno-pomiarową przeznaczoną do określenia efektów wybuchu);
  • Enola Gay kpt. George’a W. Marquardta, która trzy dni wcześniej zrzuciła bombę atomową, teraz przeprowadzała rozpoznanie pogody nad Kokurą;
  • Laggin’ Dragon kpt. Charlesa F. McKnighta (rozpoznanie pogody nad Nagasaki);
  • Big Stink mjr Jamesa I. Hopkinsa, Jr. (z obsadą naukowców wyposażonych w kamery i sprzęt do fotografowania);
  • Full House mjr Ralpha R. Taylora (samolot zapasowy).
B-29 Stratofortress Bockscar. / Wikimedia Commons.

B-29 Stratofortress Bockscar. / Wikimedia Commons.

Przebieg drugiego ataku nuklearnego:

  • 03:47 – Bockscar startuje z wyspy Tinian, jako cel wybrano Kokurę. Wkrótce po starcie następuje awaria: system paliwowy nie pompuje paliwa z 600 galonowego zbiornika rezerwowego, pomimo tego dowódca zdecydował kontynuować misję.
  • 10:44 – Bockscar nadlatuje nad Kokurę, która jednak jest pokryta mgłą. Artyleria przeciwlotnicza zmuszają samolot do zmiany kursu w kierunku Nagasaki.
  • 11:02 (czasu lokalnego) – Fat Man eksploduje na wysokości 1650 +/- 33 stóp (503 metry); siła wybuchu wynosiła około 22 kT (w 1987 roku oszacowano siłę wybuchu na 21 kT – przyp. red.). Z powodu górzystego terenu otaczającego punkt zero, można było wyczuć pięć fal uderzeniowych: fala właściwa i cztery odbite.
Grzyb atomowy nad Nagasaki. / Wikimedia Commons.

Grzyb atomowy nad Nagasaki. / Wikimedia Commons.

Pomimo faktu, że Fat Man spadł na skraj niezamieszkałego terenu, straty w ludziach przekroczyły ok. 70 tys ludzi. Głównym celem ataku były zakłady zbrojeniowe Nagasaki Shipyard & Machinery Works, część Mitsubishi Heavy Industries, znajdujące się w północnej części miasta, będące jej najważniejszym obiektem militarnym. Zostały jednak tylko uszkodzone.

Zniszczone Nagasaki po ataku. / Wikimedia Commons.

Zniszczone Nagasaki po ataku. / Wikimedia Commons.

Bibliografia:

  • www.atominfo.pl
  • www.gigawat.net.pl


Komentarze

Rafał "Ralph" Muczyński, koordynator działu "Wojsko". Absolwent stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie w Białymstoku i politologii na Politechnice Białostockiej. Rysownik-hobbysta (więcej: http://ralph1989.deviantart.com oraz www.facebook.com/Ralph1989Arts) Zainteresowania: rysunek, wojskowość (szeroko pojęte zagadnienia współczesnej armii od strony uzbrojenia, zwłaszcza lotnictwo i technika rakietowa), polityka międzynarodowa, historia XX wieku.

Najpopularniejsze posty