Źródło: IPN

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych – co warto wiedzieć?

Obchodzony 1 marca Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych, pomimo swej krótkiej historii, cieszy się sporym zainteresowaniem społecznym, a obchodzone uroczystości przyciągają tysiące uczestników. Czy jednak wszyscy wiedzą, dlaczego ustanowiono taki dzień i kogo wspominamy?

Podpułkownik Łukasz Ciepliński. Źródło: Wikimedia Commons.

Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych został ustanowiony ustawą przez Sejm 3 lutego 2011 na dzień 1 marca – rocznicę egzekucji 7 członków zarządu  zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. 1 marca 1951 około godziny 20 stracono: ppłk Łukasza Cieplińskiego, mjr Adama Lazarowicza, mjr Mieczysława Kawalca, kpt. Józefa Rzepkę, kpt. Józefa Batorego, por. Franciszka Błażeja i por. Karola Chmiela.

Zanim jednak przejdziemy do tego, kim byli żołnierze wyklęci, należy w skrócie przedstawić sytuację na ziemiach polskich w 1945 i następnych latach. W latach 1944-1945 ziemie polskie zostały zajęte przez wojska sowieckie, który wyparły Niemców. Jednak Sowieci nie zamierzali wyzwalać Polaków, ale zaprowadzić własny porządek. Zainstalowali tzw. Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego i Krajową Radę Narodową złożone z polskich (a raczej polskojęzycznych) komunistów. Celem była sowietyzacja Polski, ale w sposób sprytny przy zachowaniu pozorów wykorzystując zmęczenie społeczeństwa 6-letnią wojną. W celu legitymizacji swego panowania w Polsce komuniści zawarli porozumienie z emigracyjnym premierem Stanisławem Mikołajczykiem, który objął stanowisko wicepremiera w Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej. De facto jednak pełnię władzy mieli komuniści, którzy prowadzili w styczniu 1947 w atmosferze terroru wybory. Kierowane przez Mikołajczyka Polskie Stronnictwo Ludowe zostało zmarginalizowane i rozbite przez komunistów. Mikołajczyk musiał uciekać zagranicę, a niepokornych działaczy ludowych mordowano i represjonowano. Represje nie ominęły także oficerów wojska komunistycznego, którzy wywodzili się z przedwojennego Wojska Polskiego i z różnych powodów wstępowali do wojska tworzonego przez komunistów. Tragiczny los spotkał autochtonicznych Polaków z Warmii, Mazur oraz tych części Górnego Śląska i Pomorza, które przed wojną nie należały do Polski. Politykę gospodarczą podporządkowano interesom ZSRR, nacjonalizowano przemysł i własność prywatną. W późniejszym okresie rozpoczęły się systematyczne represje przeciwko Kościołowi. Tak właśnie wyglądało „wyzwolenie”, jakie spotkało Polaków w 1945 i właśnie przeciwko temu toczyli walkę żołnierze polskiego podziemia niepodległościowego – kontynuatorzy walki prowadzonej od 1939, których dziś nazywamy żołnierzami wyklętymi.

>>> Czytaj więcej: Walka o Polskę w latach 1945-1956 <<<

Pod pojęciem żołnierze wyklęci rozumiemy żołnierzy podziemia niepodległościowego, którzy po zakończeniu II wojny światowej z różnych powodów pozostali w konspiracji kontynuując walkę o niepodległość Polski. Czasami spotyka się także pojęcie druga konspiracja lub żołnierze niezłomni. Próba współpracy Armii Krajowej z Sowietami (w ramach akcji „Burza”) zakończyła dla niej tragicznie – wielu oficerów i żołnierzy zamordowano bądź wywieziono do łagrów. Nikt już nie miał wątpliwości, jakie zamiary wobec Polaków ma Moskwa. 19 stycznia 1945 komendant główny AK gen. Leopold Okulicki wydał rozkaz rozwiązania organizacji.  Nie zakończyło to jednak działalności podziemia. Walkę kontynuowało podziemie narodowe skupione wokół Narodowych Sił Zbrojnych i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, na bazie struktur akowskich powstały nowe organizacje – wśród nich WiN. Były one jednak dużo słabsze niż w trakcie wojny. Skuteczniejszy i sprytniejszy był też przeciwnik – tym razem Sowieci i ich agenci. Ogłaszane przez komunistów amnestie służyły rozbiciu podziemia, a ujawniający się żołnierze często trafiali na wiele lat do więzień. Kolejne organizacje i ich oddziały były likwidowane przez aparat represji, a działalność stopniowo słabła i zanikała.  21 października 1963 w obławie zginął ostatni wyklęty – Józef Franczak „Lalek”.

>>> Czytaj więcej: NBP wprowadza srebrne monety z Żołnierzami Wyklętymi <<<

Komentarze

Najpopularniejsze posty