Samolot myśliwski Nieuport 23C1 lotnictwa wojskowego carskiej Rosji, 3 sztuki tego typu znajdowało się na wyposażeniu Polaków/ Źródło: Domena publiczna

Początki Wojska Polskiego na Wschodzie: Lotnictwo polskie w Rosji

W chwili wybuchu I wojny światowej wszystkie państwa europejskie posiadały jednostki lotnicze. Najliczniejsze było lotnictwo we Francji, uważanej za kolebkę awiacji i liczyło 294 samoloty, 6 sterowców i 10 balonów. Drugim państwem pod względem ilości samolotów wojskowych była Rosja.

Rosyjskie lotnictwo przystąpiło do I wojny światowej, mając 39 oddziałów lotniczych (30 korpuśnych, 8 fortecznych i 1 polowy specjalnego przeznaczenia), które według etatu powinny liczyć 263 samoloty. Faktycznie zaś dysponowało ono 224 samolotami, 4 sterowcami, 46 balonami i zaledwie około 200 pilotami. Wielu z pilotów było z pochodzenia Polakami, ponieważ władze wojskowe starając się o szybki rozwój tego rodzaju broni nie czyniły oporów narodowościowych przy naborze ochotników. Rozwój lotnictwa w Rosji był tak szybki, że w chwili bolszewickiego zamachu stanu, znanego jako rewolucja październikowa lotnictwo rosyjskie liczyło ponad 50 tys. żołnierzy i oficerów (oczywiście wliczając w to służby naziemne i administrację). Stan posiadana  to około 1500 samolotów i Statków Powietrznych  rozmieszczonych w ponad 300 jednostkach lotniczych i Eskadrze Statków Powietrznych (samoloty RBWZ S-22 ILIA MUROMIEC), parkach lotniczych, oraz oddziałach sterowców i balonów. Adeptów sztuki latania zapewniało 6 własnych szkół lotniczych oraz szkoły francuskie. Nowoczesny sprzęt dostarczały własne wytwórnie w ilości 40, produkujące tak własne jak i licencyjne modele płatowców, silników, śmigieł i osprzętu.

Z lotnictwa rosyjskiego do wojsk lotniczych II Rzeczypospolitej przeszło około 500 pilotów,obserwatorów, mechaników, techników personelu naziemnego itp. co nie oznacza, że byli to wszyscy Polacy. Setki innych zginęło na polach I w.ś. oraz późniejszej wojny domowej. Wielu z nich odnalazło się w lotnictwie Chin, Chorwacji, Bułgarii czy Łotwy nie wspominając o Francji czy Stanach Zjednoczonych.

Rycina z Albumu Mundurów I-go Polskiego Korpusu, Warszawa 1918 wydana przez gen. J. Dowbor- Muśnickiego

Powróćmy jednak do I Korpusu Polskiego. Gen. Dowbor Muśnicki organizować miał I Korpus na bazie Dywizji Strzelców Polskich i rosyjskich dywizji demobilizowanych w rejonie Mińska Litewskiego i twierdzy Bobrujsk. Korpus miał  koncentrować się pod Bobrujskiem: 1-sza dywizja – Rohaczew; 2-ga dywizja nad rzeką Dobysną; 3-cia dywizja w Bobrujsku wraz z dwoma brygadami artylerii i sztabem Korpusu; 1-szy pułk ułanów pozostał w Dukorze; 3-ci pułk ułanów w Czerwonym Brzegu; Pułk inżynieryjny na stacji kolejowej Uborki, w dobrach  księżnej Radziwiłłowej, a oddział lotniczy w Puchowiczach. Miejscowa ludność przyjęła Korpus niechętnie, a nawet wrogo. Duży wpływ miała agitacja samej księżnej i jej niechęć do Wojska Polskiego jak i samej idei niepodległości państwa, wtórowały księżnej komitety bolszewickie. Jeszcze w Mińsku gen. Dowbor Muśnicki w dniu 19 lipca 1917 r. powołał I Polski Oddział Awiacyjny i wyznaczył na dowódcę kpt. pilota Zygmunta Studzińskiego. W Puchowiczach Polacy zastali mocno zdekompletowaną eskadrę, w której ocalał tylko jeden, do tego nieuzbrojony płatowiec Nieuport N11 C1 „Bebe”. Pod koniec roku w Korpusie w twierdzy Bobrujsk utworzono I Polską Bazę Lotniczą, której dowódcą został ppłk. pilot Piotr Abakanowicz, który pełnił również funkcję dowódcy Polskich Sił Powietrznych I Korpusu.

W okresie do 22 lutego 1918 r. dzięki pomocy polskich kolejarzy obsługujących węzeł kolejowy Kozyriew polscy lotnicy wzbogacili się o 16 uszkodzonych samolotów różnych typów, które zostały odłączone od transportów. Płatowce te zostały naprawione i dokompletowane w I Polskiej Bazie Lotniczej w której warsztatami zarządzał chor. inż. M. Tłuchowski. W tym okresie lotnictwo polskie liczyło 76 żołnierzy i oficerów (w tym 51 pilotów). Stan ilościowy posiadanych samolotów wynosił:

– Morane-Saulnier MS-3 „Parasol” nr.141          szt.1

– Morane-Saulnier MS-4 „Marchet” nr. 849        szt.1

– Nieuport 11N C1 „Bebe”               nr. 1125      szt.1

– Nieuport 17 C1                              nr.1452       szt.1

– Nieuport 21E1                  nr-y 1334 i 2200       szt.2

– Nieuport 23 C1            nr-y 4260;4262 i n.n      szt.3

– Voisin III (LA)               nr-y 527 i 719                szt. 2

– Farman F 30                nr-y  Salmson 371 i n.n szt. 3

Szesnastym płatowcem, a właściwie Statkiem Powietrznym ponieważ tak nazywano w Rosji te maszyny był RBWZ S-22 IM-A ILIA MUROMIEC z numerem bocznym G-36 i wojskowym 182. Jego nazwa własna brzmiała pierwotnie Korab Kijewski V. Maszyną dowodził  płk. pil. Józef Baszko, który wylądował na lotnisku pod Bobrujskiem i 3 marca złożył raport o wciągnięcie załogi na listę oficerów lotnictwa polskiego.

Polskie lotnictwo przez cały okres istnienia prowadziło szkolenia i loty rozpoznawcze nad terenami opanowanymi przez bolszewików. W trakcie lotów rozpoznawczych lotnictwo polskie niejednokrotnie wspierało oddziały polskie walczące z nieprzyjacielem ostrzeliwując ich z broni pokładowej. Samoloty polskie pozbyły się w tym okresie oznakowania rosyjskiego a na burtach i stateczniku pionowym pojawiły się biało-czerwone trójkąty.

Rozwój awiacji przy I Korpusie Polskim został jednak przerwany przez podpisanie aktu rozbrojeniowego z Niemcami. Polscy lotnicy zniszczyli posiadane maszyny, a Statek Powietrzny „Iliia Muromiec” odleciał razem ze swoją załogą w kierunku Łotwy. Jego historia jak i historia jego dowódcy to temat na osobne opracowanie.

Bibliografia :

  • Henryk Bagiński, Wojsko Polskie na wschodzie 1914 – 1920, Główna Księgarnia Wojskowa, Warszawa 1921.
  • Józef Dowbor Muśnicki, Album Mundurów I-go Polskiego Korpusu, Warszawa 1918.
  • Romeyko,Zarys dziejów lotnictwa polskiego, Warszawa 1933.
  • Ryszard PAWLAK, Polskie lotnictwo wojskowe w Rosji 1917-1919, Pilot wojenny 3/2000
  • Krzysztof Mroczkowski, Pierwsze orły w powietrzu, Warszawa, Rzeczpospolita z 1.12.2010 – zeszyt nr 7, 2010
  • Jarosław Zieliński, Latające diabły czyli pionierzy polskich skrzydeł, Stolica 6/2018.
  • Stanisław Januszewski, Na skrzydłach do Polski, Stolica 6/2018.
  • portal http://www.samolotypolskie.pl [dostęp 5.11.2018]

Komentarze

Najpopularniejsze posty