James Irwin na Księżycu. Po prawej stronie widoczny pojazd LRV

Polski współtwórca pojazdu księżycowego

Strzyżów ta niewielka miejscowość na Lubelszczyźnie pozostaje w cieniu odległego o kilka kilometrów Horodła w którym w 1413 roku zawarto unię polsko – litewską. Jednak mało kto wie, że w Strzyżowie przyszedł na świat człowiek, który był współtwórcą pojazdu księżycowego LRV wykorzystanego w misjach Apollo 15, 16 i 17 do poruszania się po „Srebrnym Globie”.

Sklep Urodzeni Patrioci

Mieczysław Grzegorz Bekker, bo o nim mowa, urodził się 25 maja 1905 roku. Jego ojciec pracował w przemyśle cukrowniczym, najpierw w miejscowym zakładzie, a później wraz z rodziną przeprowadził się do podkonińskich Gosławic, w których otrzymał posadę w tamtejszej cukrowni. Przenosiny te oznaczały również nowy etap w życiu naszego bohatera. Zdając z doskonałymi wynikami egzamin maturalny w 1924 roku ukończył pierwszy ważny etap edukacji w Gimnazjum w Koninie. Podczas nauki dał się poznać jako wybitny umysł ścisły, który szczególnie dobrze radził sobie z matematyką. Swoje umiejętności szlifował w dość nietypowy sposób, bowiem za tablicę służyła mu stara drewniana brama na podwórku na której rozwiązywał przeróżne zadania.

Po maturze młody Bekker przeniósł się z Konina do Warszawy, w której podjął studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej. Wybrał specjalność samochodową i po tzw. „półdyplomie” odbył staż w fabryce Renault pod Paryżem. Ostatecznie studia ukończył w 1929 roku, co ciekawe w tym samym roku Politechnikę ukończyła trójka Rogalski, Wigura i Drzewiecki – twórcy legendarnego samolotu RWD. Przez kolejne dwa lata, aż do 1931 roku odbywał obowiązkową służbę wojskową, którą zakończył w stopniu podporucznika.

Młody i wybitnie utalentowany absolwent Politechniki otrzymał propozycję pracy dla wojska w ramach Wojskowego Instytutu Badań Inżynierii, a po jego reorganizacji w Dowództwie Wojsk Pancernych. Postępująca modernizacja armii II RP pozwoliła ambitnemu konstruktorowi pokazać pełnię swoich umiejętności. Inżynier Bekker pracował przy przystosowaniu produkowanych w kraju pojazdów FIAT do potrzeb wojskowych. Znajdował się w zespole, który opracował projekt Polski Fiat 508 „Łazik”, Polski Fiat 508/518 oraz Polski Fiat 518, który zaprojektowano w dwóch wersjach: sanitarki i samochodu-radiostacji z napędem na obie osie. Swój czas dzielił na pracę dla wojska oraz na działalność naukową był bowiem wykładowcą w Studium Wojskowym Politechniki Warszawskiej oraz w Szkole Inżynierii Wojskowej. Poświęcił się teorii poruszania się pojazdów mechanicznych po bezdrożach – to właśnie podjęta problematyka oraz spore sukcesy na polu naukowym sprawiły, że osiągnął sukces kilkanaście lat później.

Wybuch wojny przerwał jego prace badawcze, jako żołnierz rezerwy otrzymał powołanie do wojska, po walce na froncie w obliczu klęski związanej z atakiem Sowietów przedostał się do Rumunii. Po sześciomiesięcznym internowaniu udało mu się dostać do Francji w której jako świetny specjalista otrzymał posadę w Wydziale Czołgów Ministerstwa Uzbrojenia w Paryżu. Po upadku Francji przebywał przez dwa lata w Marsylii. Zdolny Polak już od momentu pobytu nad Sekwaną był bacznie obserwowany przez przedstawicieli państw za Oceanu. Zainteresowanie przełożyło się na ofertę pracy od władz kanadyjskich w Biurze Badań Broni Pancernej w Ottawie. W 1943 roku po otrzymaniu zgody od polskich władz wojskowych wstąpił do armii kanadyjskiej w której w ciągu kilkunastu lat dosłużył się stopnia podpułkownika. Dzięki temu posunięciu uzyskał wgląd do tajnych dokumentów kanadyjskich oraz otrzymał dostęp do zdecydowanie lepszej bazy badawczej. Swój pobyt w Kanadzie zakończył w roku 1956, po czym przeniósł się do USA.

Stany Zjednoczone, jak się miało okazać, były zwieńczeniem jego życiowej wędrówki, ale również miejscem w którym odniósł największe sukcesy. Pierwszą pracę podjął w Wojskowym Laboratorium Pojazdów Terenowych, zaś w 1961 roku objął posadę dyrektora Instytutu Badań koncernu samochodowego General Motors w Santa Barbara w Kalifornii. Podobnie jak w Polsce, obok pracy zawodowej kontynuował karierę naukową będąc m.in. wykładowcą na Uniwersytecie w Michigan. W trakcie swej uniwersyteckiej kariery, Bekker kontynuował rozpoczęte w latach trzydziestych badania dotyczące współdziałania kół i gąsienic z nieutwardzonym podłożem. Z biegiem lat przedmiot dociekań naukowych Polaka stał się fundamentem nowej dziedziny wiedzy zwanej terramechaniką. Jednak prawdziwą sławę przyniósł mu udział w innym projekcie.

Lunar Roving Vehicle użyty w czasie misji Apollo 15/ Źródło: Wikimedia

Lunar Roving Vehicle użyty w czasie misji Apollo 15/ Źródło: Wikimedia

W związku z zakrojonym na szeroką skalę programem Apollo w latach sześćdziesiątych XX wieku, NASA ogłosiła konkurs na budowę pojazdu zdolnego do poruszania się po Księżycu. W szrankach prestiżowego konkursu stanęło kilkadziesiąt firm. Jako ciekawostkę warto dodać, że w ten sposób po raz kolejny przeplotły się losy dwóch wybitnych absolwentów Politechniki Warszawskiej. Wśród konkurentów znaleźli się bowiem Mieczysław Bekker reprezentujący firmę General Motors oraz inżynier Stanisław Rogalski pracujący dla wytwórni Grumman. Ostatecznie zwycięzcą konkursu został koncern General Motors, którego głównym inżynierem projektu był Mieczysław Bekker. GM przy współpracy z Boeing Company opracowało pojazd księżycowy LVR (Lunar Roving Vehicle). Najwięcej kłopotów nastręczało przygotowanie odpowiednich kół do pojazdu LVR. Księżycowy grunt wymuszał zastosowanie odpowiednich rozwiązań, aby pojazd nie ugrzązł w pyle pokrywającym „Srebrny Glob”. Klasyczne opony nie miały racji bytu wobec temperatur panujących na powierzchni księżyca wahających się od +110 do – 80 stopni Celsjusza. W tym momencie po raz kolejny ujawnił się kunszt profesora, który opracował projekt kół wykonanych ze splecionego materiału [używanego do produkcji strun fortepianowych] do którego przymocowano specjalne tytanowe płytki.

Przednie koła pojazdu LRV po zastosowaniu pomysłu M. Bekkera/ Źródło: Wikimedia

Przednie koła pojazdu LRV po zastosowaniu pomysłu M. Bekkera/ Źródło: Wikimedia

Pierwszy pojazd LRV do Centrum Marshalla dostarczono w kwietniu 1971 roku. W dniu 26 lipca tego samego roku, rakieta Saturn V wystartowała w kierunku Księżyca, unosząc na pokładzie statek kosmiczny CSM-112 „Endeavour”/LM-10 „Falcon” z pojazdem LRV. Załogę statku stanowili: dowódca David R. Scott, pilot lądownika księżycowego James B. Irvin oraz pilot statku macierzystego Alfred M. Worden. W dniu 30 lipca Scott i Irvin szczęśliwie wylądowali na Srebrnym Globie. Łącznie w czasie misji wykonano trzy przejazdy LRV pokonując w sumie 27,9 km ze średnią prędkością 9,2 km/h i maksymalną 14 km. Pewne ograniczenie w poruszaniu się kosmonautów po powierzchni Księżyca wynikało ze względów bezpieczeństwa, które nakazywało by nie oddalać się na odległość dłuższą niż 9,6 km od lądownika księżycowego. Pojazd LRV spełnił wszystkie pokładane w nim nadzieję, dlatego też dwa kolejne egzemplarze wykorzystano w kolejnych misjach Apollo 16 i 17.

Konstrukcja pojazdu LRV/ Źródło: Wikimedia

Konstrukcja pojazdu LRV/ Źródło: Wikimedia

Sukces odniesiony przez pojazd LRV był również pięknym ukoronowaniem bogatej kariery polskiego naukowca. Po przejściu na emeryturę profesor Bekker nadal aktywnie działał, jako autorytet w swojej dziedzinie był doradcą m.in. amerykańskiej i kanadyjskiej armii. Ten wybitny naukowiec doczekał się również tytułów doktora honoris causa wielu prestiżowych uniwersytetów zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Europie.

Bekker zmarł w dniu 8 stycznia 1989 r. w Santa Barbara w Kalifornii w wieku 84 lat. Niestety, ten wybitny naukowiec mający tak wielki wkład w rozwój nauki oraz badania kosmosu jest dzisiaj w Polsce postacią niemal zapomnianą.

Komentarze

Absolwent historii na Uniwersytecie Marii-Curie Skłodowskiej w Lublinie. Interesuje się historią wojskowości XIX i XX wieku oraz dziejami Rosji. Był członkiem koła historyków krajów Europy Wschodniej.