Cichociemni

A. R. Czaykowski – cichociemy, żołnierz AK, ofiara Michnika

7 lutego 1912 roku w Urdominie w powiecie kalwaryjskim urodził się Andrzej Rudolf Czaykowski ps. „Garda” – żołnierz Armii Krajowej, cichociemny, dowódca batalionu w Powstaniu Warszawskim, major Wojska Polskiego.

Wiosną 1918 r. rodzina Czaykowskich przeprowadziła się do Warszawy, gdzie młody Andrzej zaczął uczęszczać do Gimnazjum im. Władysława IV, następnie zaś naukę kontynuował w gimnazjum w Kutnie, należy zaznaczyć iż przyszły żołnierz działał w tym czasie w Związku Harcerstwa Polskiego. Swoje związki z wojskiem rozpoczął od ukończenia 1. Korpusu Kadetów im. Marszałka Józefa Piłsudskiego we Lwowie, następnie zaś ukończył Szkołę Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu.

Andrzej Rudolf Czaykowski / Źródło: Wikimedia

Andrzej Rudolf Czaykowski / Źródło: Wikimedia

W czasie kampanii wrześniowej zajmował stanowisko dowódcy plutonu łączności w 1 Pułku Ułanów Krechowieckich im. Bolesława Mościckiego, walczącego w składzie Suwalskiej Brygady Kawalerii. Po ciężkiej bitwie pod Olszowem, pluton łączności por. Czaykowskiego wraz z kilkoma innymi pododdziałami przebił się do Wołkowyska. W wyniku agresji sowieckiej na Polskę, Czaykowski wykonując rozkazy dowódcy zmuszony był przekroczyć granicę litewską pod Gibami. Skutkiem tego został internowany i osadzony w obozie w Rakiszkach, skąd 27 listopada udało mu się zbiec. Po dotarciu do Wilna nawiązał kontakty konspiracyjne ze Związkiem Walki Zbrojnej. W lutym 1940 r. jako łącznika ZWZ wysłano go do Warszawy, niestety w czasie misji został zatrzymany przez sowietów na ówczesnej linii demarkacyjnej w okolicach Oszmiany, a następnie wywieziony do obozu pracy w rejon Archangielska. Podpisanie układu Sikorski – Majski, stało się dla Czaykowskiego podobnie jak dla tysięcy Polaków szansą do wyrwania się z „nieludzkiej ziemi”. Po uzyskaniu zwolnienia z obozu dostał się organizowanych Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, gdzie objął stanowisko dowódcy plutonu w szwadronie przybocznym generała Władysława Andersa.

Po podróży z Andersem przez Bagdad, Suez, Durban, Rio de Janeiro i Nowy Jork dotarł do Wielkiej Brytanii. W Anglii ukończył niezwykle trudny i prestiżowy kurs na cichociemnego po czym został zaprzysiężony we wrześniu 1943 r. W nocy z 16 na 17 kwietnia 1944 r. w ramach operacji lotniczej „Weller 10” wraz z trzema innymi cichociemnymi został przerzucony do okupowanego kraju. Zrzutu dokonano w okolicach Żyrardowa, Czaykowski otrzymał przydział do KG AK w której działał jako oficer operacyjny V Oddziału(Łączność) – Wydział odbioru zrzutów V-S. Następnie zajmował stanowisko w I Oddziale(organizacyjnym).

W czasie powstania warszawskiego walczył na Mokotowie, początkowo jako oficer taktyczny 5. Rejonu, następnie zaś jako dowódca batalionu „Ryś” i zastępca dowódcy połączonych batalionów „Oaza – Ryś”. Po przejściu kanałami do Śródmieścia „Garda” walczył jako zastępca dowódcy zgrupowania „Mokotów”. Towarzysze walk oceniali go jako „doskonałego i odważnego oficera” czy też „człowieka niezwykłej odwagi i przytomności umysłu”.

Po upadku powstania Czaykowski wyszedł z miasta wraz z ludnością cywilną. Dalej działał w konspiracji jako oficer KG AK, początkowo w Komórce Przerzutów Powietrznych, następnie zaś w III Oddziale(operacyjnym) otrzymał w tym czasie awans na stopień majora. W końcu grudnia 1944 r. zostaje aresztowany przez Niemców w Częstochowie i wywieziony do obozu koncentracyjnego KL Gross – Rosen, następnie zaś do Dory, gdzie doczekał wyzwolenia.

Po oswobodzeniu z obozu, mjr Andrzej Czaykowski ponownie znalazł się w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. W Londynie pracował w zarządzie Stowarzyszenia Polskich Kombatantów będąc wiceprezesem na Wielką Brytanię. Wobec upadku poparcia zachodnich aliantów  dla sprawy polskiej, „Garda” planował emigrację do Maroka.

Pomnik symbolizujący literę V wraz z klepsydrami / Źródło: Wikimedia

Pomnik symbolizujący literę V wraz z klepsydrami / Źródło: Wikimedia

Za namową gen. Romana Odzieżyńskiego, ministra spraw wewnętrznych rządu RP na uchodźstwie, 29 lipca 1949 r. wyjechał do kraju z misją tworzenia zalążków delegatury rządowej, osiadł w Krakowie. 13 sierpnia 1951 r. został aresztowany przez UB w Krakowie i przewieziony do Warszawy. W czasie śledztwa pomimo zastosowanych wobec niego tortur – milczał, nikogo nie obarczył winą, nie dał się złamać komunistycznym oprawcom. 30 kwietnia 1953 r. Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie pod przewodnictwem ppłk. Mieczysława Widaja po sfingowanym procesie, pod zarzutem rzekomego szpiegostwa skazał mjr Andrzeja Rudolfa Czaykowskiego na karę śmierci, utratę praw publicznych i mienia. 10 października 1953 r. zamordowano go w więzieniu mokotowskim w Warszawie. W egzekucji uczestniczył członek składu sędziowskiego por. Stefan Michnik (brat Adama Michnika). Miejsce pochówku jest nieznane, to prawdopodobnie Służew, jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Kwaterze na „Łączce”.

Poznaj biografię kolejnych cichociemnych:

Adam Borys – cichociemny, twórca „Parasola”

Olgierd Stołyhwo przemierzył 17 000 kilometrów, by zostać cichociemnym!

Cichociemny Stefan Górski ofiara komunistycznych oprawców

Elżbieta Zawacka – jedyna kobieta wśród cichociemnych

Komentarze

Absolwent historii na Uniwersytecie Marii-Curie Skłodowskiej w Lublinie. Interesuje się historią wojskowości XIX i XX wieku oraz dziejami Rosji. Był członkiem koła historyków krajów Europy Wschodniej.

Najpopularniejsze posty