Rozwiązania prawno-organizacyjne w zakresie zwalczania terroryzmu w Polsce

Zwalczanie zagrożeń o charakterze terrorystycznym stanowi coraz większe wyzwanie dla systemów bezpieczeństwa współczesnych państw. Zasadniczym determinantem skuteczności zwalczania i zapobiegania zagrożeniom tego typu są normy prawne. Na ich podstawie z kolei funkcjonują podmioty tworzące system antyterrorystyczny. Zasadniczym wymogiem są zatem kompleksowe i zintegrowane  rozwiązania prawno-organizacyjne w tym zakresie.

Sklep Urodzeni Patrioci

Pomimo pewnych prób, w Polsce nadal nie przyjęto jak dotąd kompleksowych rozwiązań w zakresie zapobiegnia i zwalczania zagrożeń o charakterze terrorystycznym. Odnajduje to swoje odzwierciedlenie zwłaszcza w przepisach prawnych, gdzie problematyka ta jest rozproszona i dotyczy wielu podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo narodowe[1]. To z kolei sprawia, iż kompetencje w zakresie zapobiegania i zwalczania zagrożenia terrorystycznego posiada wiele instytucji składających się na system antyterrorystyczny w Polsce.

Do najważniejszych rozwiązań prawnych prawa krajowego w omawianym zakresie należy:

  • Konstytucja RP – nadrzędna wobec aktów prawnych niższego rzędu, określa obowiązki państwa wobec obywateli, zwłaszcza w obszarze bezpieczeństwa (Art. 5. –Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju) i podmioty za to odpowiedzialne (Art. 146 ust 4 pkt 7 – w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach Rada Ministrów w szczególności: zapewnia bezpieczeństwo wewnętrzne państwa oraz porządek publiczny) oraz ich kompetencje.

  • Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu – Dz.U. z 2002 r., Nr 74, poz. 676, z późn. zm;

  • Ustawa z dnia 9 czerwca 2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego, Dz.U. z 2006 r., Nr 104, poz. 709;

  • Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji  – Dz.U. z 2007 r., Nr 43, poz. 277, z późn. zm;

  • Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej – Dz.U. z 2005 r., Nr 234, poz. 1997,  z późn. zm;

  • Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych – Dz.U. z 2001 r., Nr 123, poz. 1353,  z późn. zm;

  • Ustawa z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu – Dz.U. z 2004  r. Nr 163, poz. 1712, z późn. zm;

  • Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej – Dz.U. z 2009 r., Nr 12, poz. 68 i Nr 18, poz. 97;

  • Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach – Dz.U. z 2006  r., Nr 234, poz. 1694, z późn. zm. w zakresie rozdziału 13;

  • Ustawa z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu – Dz.U.2000 nr 116 poz. 1216 z późn. zm. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu – Dz.U. 2010 nr 46 poz. 276;

  • Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym –  Dz.U. z 2007 r., Nr 89, poz. 590.

  • Ustawa z dnia 17 lipca 2009 r. o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym, Dz. U. z 2009 r. Nr 131, poz. 1076.

  • Ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny –  Dz.U. z 1997 r., Nr 88, poz. 553,  z późn. zm;

  • Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego –  Dz.U. z 1997 r., Nr 89, poz. 555,  z późn. zm;

  • Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze –  Dz.U. z 2008 r., Nr 7, poz. 39, z późn. zm;

  • Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o gromadzeniu, przetwarzaniu i przekazywaniu informacji kryminalnych  –  Dz.U. z 2006 r., Nr 216, poz. 1585, z późn. zm;>

  • Ustawa z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji –  Dz.U. z 2004 r., Nr 52, poz. 525, z późn. zm;

  • Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego –  Dz.U. z 2002 r., Nr 117, poz. 1007,  z późn. zm;

  • Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym –  Dz.U. z 2001 r., Nr 67, poz. 679,  z późn. zm.

  • Ustawa z dnia 4 września 2008 r. o ochronie żeglugi i portów morskich – Dz. U. z 2008 r. nr 171, poz. 1055;

  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 sierpnia 2010 r. w sprawie trybu postępowania i sposobu współdziałania organów w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu grożącemu statkom, obiektom portowym i portom oraz związanej z nimi infrastrukturze, powstałego na skutek użycia statku lub obiektu pływającego jako środka ataku terrorystycznego – Dz.U. z 2010 r. Nr 163 poz.1096.

  • Zarządzenie nr 74 Prezesa Rady Ministrów z dnia 12 października 2011 r. w sprawie wykazu przedsięwzięć i procedur systemu zarządzania kryzysowego
  • Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (Dz.U. Nr 113, poz. 985, Nr 153, poz. 1271 i z 2006 r. Nr 104, poz. 711) – jako jeden ze stanów nadzwyczajnych przewidzianych w Konstytucji RP, może zostać wprowadzony w sytuacji szczególnego zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego, w tym spowodowanego działaniami terrorystycznymi, które nie może być usunięte poprzez użycie zwykłych środków[2].

  • I inne (rozporządzenia, akty prawa miejscowego), które w sposób szczegółowy określają kompetencje podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo narodowe, w tym za zapobieganie i zwalczanie zagrożeń terrorystycznych.

Należy mieć także na uwadze prawo międzynarodowe, czyli konwencje, protokoły i umowy, których Rzeczypospolita jest sygnatariuszem. Do ważniejszych nich możemy zaliczyć między innymi:

  • Międzynarodowa konwencja przeciwko braniu zakładników, sporządzona w Nowym Jorku dnia 18 grudnia 1979 r. Dz.U. z 2000 r., Nr 106, poz. 1123 – od dnia 3 czerwca 1983 r. (All) / 24 czerwca 2000 r. (RP);
  • Międzynarodowa konwencja o zwalczaniu finansowania terroryzmu, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 9 grudnia 1999 r. Dz.U. z 2004 r., Nr 263, poz. 2620 – od dnia 10 kwietnia 2002 r. (All) / 26 października 2003 r. (RP);
  • Europejska konwencja o zwalczaniu terroryzmu, sporządzona w Strasburgu dnia 27 stycznia 1977 r. Dz.U. z 1996 r., Nr 117, poz. 557 – od dnia 4 sierpnia 1978 r. (All) / 1 maja 1996 r. (RP);
  • Rozporządzenie Rady (WE) nr 2580/2001 z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie szczególnych środków restrykcyjnych skierowanych przeciwko niektórym osobom i podmiotom mających na celu zwalczanie terroryzmu Dz.U. UE L, Nr 344, poz. 70,z późn. zm. – od dnia 28 grudnia 2001 r. (UE) / 1 maja 2004 r. (RP);
  • Rezolucja 1373 (2001) Rady Bezpieczeństwa ONZ – niewątpliwie jeden z najważniejszych dokumentów na szczeblu międzynarodowym, którego Polska stała się sygnatariuszem. Dokument ten określa ramy praktycznej współpracy państw w dziedzinie zwalczania terroryzmu międzynarodowego . Stanowi również punkt odniesienia dla wielu innych dokumentów przyjmowanych na forach różnych organizacji narodowych, w tym Unii Europejskiej i Paktu Północnoatlantyckiego[3].

Rzeczpospolita wypracowała w swych strukturach prawno-organizacyjnych system zwalczania terroryzmu oparty na 4 zasadniczych etapach działania: rozpoznaniu, przeciwdziałaniu, zwalczaniu i likwidacji skutków. Za każdy z tych aspektów odpowiadają właściwe służby, co stanowi odzwierciedlenie istniejących w kraju podmiotów i mechanizmów działania[4]. Obecnie wysiłki  ukierunkowane na zwalczanie zagrożenia terrorystycznego w Polsce są rozproszone w kilku resortach, instytucjach i organizacjach. Problematyka ta podejmowana jest zwłaszcza przez:

  • Ministerstwo Spraw Wewnętrznych wraz z podległymi strukturami (Policją, Strażą Graniczną, Biurem Ochrony Rządu);
  • Ministerstwo Obrony Narodowej wraz z podległymi strukturami (Służbą Wywiadu Wojskowego, Służbą Kontrwywiadu Wojskowego, Żandarmerią Wojskową);
  • Ministerstwo Spraw Zagranicznych;
  • Ministerstwo Finansów wraz z podległymi strukturami,
  • Agencję Wywiadu;
  • Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego;

Jak wskazują eksperci z Biura Bezpieczeństwa Narodowego, przyjęty model organizacyjno-prawny nie jest zadowalający. O skali niedostatków organizacyjnych może świadczyć również  fakt, że nawet służby specjalne, nie posiadają instrumentów i kompetencji pozwalających w podejść do problemu w sposób zintegrowany i interdyscyplinarny. Niemniej takowy obowiązek spoczywa w zasadzie na urzędzie ministra koordynatora ds. służb specjalnych, jednak konfrontując to z rzeczywistymi uprawnieniami i fizycznymi możliwościami wykonawczymi tego urzędu ,międzyinstytucjonalna sprawczość w zakresie koordynacji zdaje się być nieefektywna. Należy wskazać, iż spośród wymienionych podmiotów, najbardziej wyraziste kompetencje w sprawie zwalczania terroryzmu posiadają służby specjalne. Na terytorium kraju – Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW), a poza jego granicami – Agencja Wywiadu (AW). Kompetencje pozostałych podmiotów stanowią jedynie uzupełnienie ich działalności[5].

Funkcjonariusze ABW. / wiadomosci.onet.pl

Funkcjonariusze ABW. / wiadomosci.onet.pl

Zasadnicze rozwiązanie strukturalne w zakresie zwalczania zagrożenia terrorystycznego w Polsce stanowi Centrum Antyterrorystyczne Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (CAT), pełniące funkcję koordynacyjno-analityczną w obszarze przeciwdziałania terroryzmowi i jego zwalczania. CAT funkcjonuje w systemie całodobowym 7 dni w tygodniu. Służbę w nim pełnią, oprócz funkcjonariuszy ABW, oddelegowani funkcjonariusze, żołnierze i pracownicy m.in. Policji, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Agencji Wywiadu, Służby Wywiadu Wojskowego, Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Celnej[6].

Premier Donald Tusk w Centrum Antyterrorystycznym (CAT). / wiadomosci.gazeta.pl

Premier Donald Tusk w Centrum Antyterrorystycznym (CAT). / wiadomosci.gazeta.pl

Funkcjonariusze wypełniają swoje zadania w ramach kompetencji instytucji, którą reprezentują. Dodatkowo z CAT aktywnie współpracują podmioty, które uczestniczą w systemie ochrony antyterrorystycznej RP, takie jak chociażby Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, Generalny Inspektor Informacji Finansowej , Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Państwowa Straż Pożarna, Sztab Generalny Wojska Polskiego, Żandarmeria Wojskowa i inne. Istotą funkcjonowania takiego systemu jest koordynacja procesu wymiany informacji między uczestnikami systemu ochrony antyterrorystycznej, umożliwiająca wdrażanie wspólnych procedur reagowania w przypadku zaistnienia jednej z czterech kategorii zdefiniowanego zagrożenia terrorystycznego:

  • zdarzenia o charakterze terrorystycznym, jakie zaistniało poza granicami Polski mającego wpływ na bezpieczeństwo RP i jej obywateli;
  • zdarzenia o charakterze terrorystycznym, jakie zaistniało na terenie Polski mającego wpływ na bezpieczeństwo RP i jej obywateli;
  • uzyskania informacji o potencjalnych zagrożeniach mogących wystąpić na terenie Polski i poza granicami RP;
  • uzyskania informacji dotyczących prania pieniędzy lub transferów środków finansowych mogących świadczyć o finansowaniu działalności terrorystycznej[7].

W Polsce przyjęto trzy zasadnicze poziomy systemu antyterrorystycznego – strategiczny, operacyjny, i taktyczny. Na poziomie strategicznym zasadniczą rolę pełni Kolegium ds. Służb Specjalnych. Instytucja ta stanowi organ opiniodawczo-doradczy Rady Ministrów. Do właściwości Kolegium należy między innymi doradztwo i opiniowanie w sprawach programowania, nadzorowania i koordynowania działalności służb specjalnych – Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego i Centralnego Biura Antykorupcyjnego. W posiedzeniach kolegium uczestniczą szefowie służb specjalnych.[8]

Rys. 1. Struktury krajowego systemu zwalczania terroryzmu. Źródło: A. Makarski, Centrum Antyterrorystyczne Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Geneza, zasady działania oraz doświadczenia po pierwszym roku funkcjonowania, Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego 2/10  s. 113.

Rys. 1. Struktury krajowego systemu zwalczania terroryzmu. Źródło: A. Makarski, Centrum Antyterrorystyczne Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Geneza, zasady działania oraz doświadczenia po pierwszym roku funkcjonowania, Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego 2/10 s. 113.

W celu wzmocnienia przygotowania Państwa na zagrożenia o charakterze terrorystycznym, niezbędne jest intensyfikowanie działań integrujących przedsięwzięcia realizowane przez uczestników wielopodmiotowego systemu antyterrorystycznego RP[9]. Wizja rozwoju zintegrowanego systemu ochrony Państwa przed zagrożeniami o charakterze terrorystycznym zakłada wzmocnienie mechanizmów koordynacyjnych działania wszystkich podmiotów posiadających ustawowe kompetencje w tym obszarze, jak również zwiększenie ich interoperacyjności, w szczególności w zakresie obiegu i wymiany informacji[10]. Założenia te zgodne są z realizowaną Strategią Rozwoju Systemu Bezpieczeństwa Narodowego do 2022 roku oraz innymi dokumentami szczebla strategicznego o obszarze bezpieczeństwa państwa.

 


[1] K. Liedel, Zwalczanie terroryzmu międzynarodowego w Polskiej polityce bezpieczeństw, Difin, Warszawa 2010, s. 17.

[2] Art. 2, pkt. 1. Ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (Dz.U. Nr 113, poz. 985, Nr 153, poz. 1271 i z 2006 r. Nr 104, poz. 711)

 

[4] K. Kowalczyk, W. Wróblewski, Terroryzm – globalne wyzwanie, Adam Marszałek, Toruń 2006 r., s. 173- 183;

[5] P. Siekielski, System przeciwterrorystyczny w Rzeczypospolitej Polskiej, BBN,  Warszawa 2012. s. 118.

[6] K. Liedel, Zwalczanie terroryzmu… op. cit. s.113.

[7] A. Makarski, Centrum Antyterrorystyczne Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Geneza, zasady działania oraz doświadczenia po pierwszym roku funkcjonowania, Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego 2/10, s. 105.

[8] Narodowy program antyterrorystyczny na lata 2014-2019, MSW, Warszawa 2014, s. 118.

[9] E. Nowak, M. Nowak, Zarys teorii bezpieczeństwa narodowego RP – zarządzanie bezpieczeństwem, Difin, Warszawa 2011, s. 182.

[10] Narodowy program antyterrorystyczny na lata… op. cit., s. 38.

Komentarze

Absolwent Wydziału Bezpieczeństwa Narodowego Akademii Obrony Narodowej w Warszawie (obecnie Akademii Sztuki Wojennej). Instruktor strzelectwa sportowego i zagorzały fan trekkingu. Członek grupy rekonstrukcyjnej SPAP Wojkowice i Stowarzyszenia "Głos bohatera". Do jego zainteresowań należą między innymi zagadnienia związane z współczesnym terroryzmem, społecznymi inicjatywami w obszarze bezpieczeństwa i obronności oraz zarządzaniem w sytuacjach kryzysowych.

Najpopularniejsze posty