Zagłada Ormian – historia, która nadal dzieli

„Kto w naszych czasach jeszcze mówi o eksterminacji Ormian?” – takie pytanie usłyszeli niemieccy generałowie od Adolfa Hitlera na krótko przed agresją Niemiec na Polskę, który w ten sposób uzasadniał rozkaz eksterminacji Polaków. Zbrodnie dokonane przez Turcję Osmańską na narodzie ormiańskim w latach 1915-1917 do dziś budzą kontrowersje, dlatego warto przybliżyć podstawowe fakty.

Sklep Urodzeni Patrioci

Na początku XX wieku ziemie ormiańskie podzielone były  między Rosję (część wschodnia) oraz Imperium Osmańskie (część zachodnia). Ormianie zamieszkiwali również w największe miasta tureckie (m.in. Stambuł) Na przełomie XIX i XX wzrosły ich aspiracje narodowe (wspierane przez Rosję). W 1908 władzę w Turcji przejęli nacjonaliści (młodoturcy) zakładający stworzenie państwa jednolitego pod względem narodowościowym, co stawiało Ormian w trudnym położeniu. W trakcie I wojny światowej Turcja i Rosja znalazły się po przeciwnych stronach, Ormianie wsparli to drugie państwo.

Za początek ludobójstwa uznaje się dzień 24 kwietnia 1915, kiedy to w Stambule aresztowano i zabito 2000 przedstawicieli ormiańskiej inteligencji. W następnym miesiącu ministerstwo spraw wewnętrznych kierowane przez Talaata Paszę podjęło decyzje o deportacji Ormian na odległe terytoria (m.in. na Pustynie Syryjską), tak aby na terytoriach przygranicznych stanowili mniej niż 10% ludności. Podczas deportacji  nazywanych  „marszami śmierci” ludność ormiańska była często okradana i mordowana, wielu ludzi umierało w drodze z głodu i pragnienia, a ci którzy przeżyli ginęli w obozach koncentracyjnych. Równocześnie 60 tys. ormiańskich żołnierzy służących w armii tureckiej przeniesiono do jednostek roboczych zmuszając ich do ciężkiej pracy, a następnie zabito. Szczególnie okrutnie mordowano ormiańskie duchowieństwo. Masowym mordom towarzyszyło niszczenie świątyń i dziedzictwa historycznego Ormian, a także grabież ich własności.

800px-Armenian_Genocide_Map-en.svg

Miejsca zbrodni i trasy deportacji.

Ludobójstwo pochłonęło 1,5 miliona ofiar, czyli ¾ ludności ormiańskiej w Turcji. Tysiącom Ormian udało się uniknąć śmierci uciekając do Armenii Wschodniej lub portów morskich, a stamtąd do Europy. Ponadto w tym samym czasie miały miejsce pogromy Greków i chrześcijańskich Asyryjczyków również uznawane za ludobójstwo. Przegrana Turcji w I wojnie światowej i traktat z Sevres stworzyły możliwość utworzenia niepodległego państwa ormiańskiego oraz osądzenia winnych zbrodni. To jednak nie nastąpiło. Ziemie ormiańskie zostały ponownie podzielone między Turcję i Rosję. Niepodległa Armenia powstała dopiero po rozpadzie Związku Radzieckiego i obejmuje tylko Armenię Wschodnią. Historyczne ziemie Ormian na zachodzie wraz z górą Ararat znajdują się po stronie tureckiej.

800px-ArmenianGenocideRecognition

Państwa i regiony uznające ludobójstwo Ormian.

Turcja i Armenia nawiązały oficjalne stosunki dyplomatyczne dopiero w 2009, ale kwestia uznania ludobójstwa Ormian nadal pozostaje punktem spornym. Ludobójstwo Ormian zostało natomiast uznane przez wiele państw, w tym również Polskę. Takie deklaracje parlamentów i rządów spotykają się z protestem rządu tureckiego. Przykładem tego jest bardzo ostra reakcja Ankary (m.in. zawieszono współpracę wojskową), gdy w 2011 we Francji próbowano przeforsować ustawę zakładającą karalność negowania ludobójstwa Ormian. Ludobójstwo Ormian uznał  Sejm RP w uchwale z 19 kwietnia 2005[1]:

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej składa hołd ofiarom ludobójstwa popełnionego na ludności ormiańskiej w Turcji podczas Pierwszej Wojny Światowej. Pamięć o ofiarach tej zbrodni i jej potępienie jest moralnym obowiązkiem całej ludzkości, wszystkich państw i wszystkich ludzi dobrej woli.


[1] http://orka.sejm.gov.pl/proc4.nsf/uchwaly/3918_u.htm

Źródło fot.: Wikimedia Commons

Komentarze